Bezpieczeństwo osób z ograniczoną mobilnością podczas ewakuacji – przypadki, wnioski i rozwiązania
Bezpieczeństwo osób z ograniczoną mobilnością podczas ewakuacji
Ewakuacja osób z ograniczoną mobilnością nie sprowadza się do pytania, czy w budynku jest winda. W warunkach pożaru kluczowe stają się drogi ewakuacyjne, organizacja pomocy, przeszkolony personel oraz sprzęt pozwalający bezpiecznie pokonać schody.
To zagadnienie dotyczy nie tylko osób poruszających się na wózku, ale również seniorów, osób po urazach, kobiet w ciąży, osób z czasową niesprawnością, ograniczoną orientacją przestrzenną albo trudnościami w szybkim reagowaniu na komunikaty alarmowe.
Dlaczego standardowa procedura ewakuacji często nie wystarcza?
Typowa instrukcja pożarowa zakłada szybkie opuszczenie strefy zagrożenia drogami ewakuacyjnymi. Dla osoby poruszającej się samodzielnie jest to logiczne. Dla osoby na wózku, o kulach albo z ograniczoną siłą mięśniową krytycznym miejscem staje się klatka schodowa, próg, zwężenie korytarza, ciężkie drzwi lub brak osoby przeszkolonej do udzielenia pomocy.
Polskie przepisy nie traktują ewakuacji osób ze szczególnymi potrzebami jako dodatku organizacyjnego. Ustawa o zapewnianiu dostępności wskazuje, że minimalne wymagania dostępności architektonicznej obejmują zapewnienie osobom ze szczególnymi potrzebami możliwości ewakuacji albo uratowania w inny sposób. Obowiązek ten dotyczy przede wszystkim podmiotów publicznych, ale w praktyce powinien być analizowany także w obiektach komercyjnych, biurowych, hotelowych, edukacyjnych i usługowych.
Zgodnie z warunkami technicznymi z pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi musi być zapewniona możliwość ewakuacji w bezpieczne miejsce na zewnątrz budynku albo do sąsiedniej strefy pożarowej, bezpośrednio lub drogami komunikacji ogólnej. Sam fakt, że droga ewakuacyjna istnieje w projekcie, nie oznacza jeszcze, że osoba z ograniczoną mobilnością będzie mogła z niej realnie skorzystać bez wsparcia organizacyjnego lub technicznego.
Przypadek 1: osoba na wózku na piętrze budynku użyteczności publicznej
Najczęstszy błąd polega na założeniu, że skoro budynek ma windę, problem ewakuacji został rozwiązany. W normalnej eksploatacji winda zapewnia dostępność. W scenariuszu pożarowym może zostać unieruchomiona, wyłączona albo niedopuszczona do użycia przez procedurę bezpieczeństwa.
Wtedy osoba znajdująca się na piętrze potrzebuje alternatywnej metody zejścia na niższą kondygnację lub bezpiecznego oczekiwania na pomoc, zależnie od scenariusza pożarowego obiektu. Dostępność wejścia do budynku i dostępność ewakuacji to dwa różne zagadnienia. Pierwsze dotyczy codziennego korzystania z obiektu. Drugie dotyczy działania w warunkach alarmu, stresu, ograniczonej widoczności i presji czasu.
Rozwiązaniem może być wyposażenie kondygnacji w krzesło ewakuacyjne, ale tylko wtedy, gdy jego lokalizacja, sposób użycia i odpowiedzialność personelu są opisane w procedurze. Sprzęt zamknięty w magazynku, bez oznakowania i bez przeszkolonych operatorów, nie rozwiązuje problemu.
Przypadek 2: osoba z czasową niesprawnością w biurze lub szkole
Ograniczona mobilność nie zawsze oznacza formalnie orzeczoną niepełnosprawność. Wystarczy złamana noga, rehabilitacja po zabiegu, problemy neurologiczne, silne zawroty głowy albo późna ciąża. Takie osoby często nie są ujęte w stałych listach użytkowników budynku, dlatego procedura ewakuacji nie może opierać się wyłącznie na znanych, stałych przypadkach.
W obiektach pracy, szkołach i uczelniach ważne jest, aby organizacja ewakuacji uwzględniała osoby czasowo potrzebujące pomocy. Praktycznie oznacza to konieczność wskazania, kto sprawdza obecność takich osób, kto udziela im wsparcia i gdzie znajduje się sprzęt pomocniczy. W przeciwnym razie decyzje zapadają dopiero w chwili alarmu, czyli w najgorszym możliwym momencie.
Przypadek 3: obiekt z dużą rotacją użytkowników
W hotelach, przychodniach, urzędach, galeriach handlowych, budynkach konferencyjnych i obiektach usługowych personel nie zawsze zna potrzeby osób przebywających w budynku. Osoba z ograniczoną mobilnością może być klientem, pacjentem, gościem albo uczestnikiem wydarzenia.
W takich obiektach szczególne znaczenie ma czytelna informacja, widoczne oznakowanie, dostępność dróg ewakuacyjnych, przeszkolenie recepcji lub ochrony oraz możliwość szybkiego uruchomienia procedury pomocy. Rozporządzenie przeciwpożarowe wymaga m.in. oznakowania dróg i wyjść ewakuacyjnych zgodnie z Polskimi Normami oraz utrzymywania dostępu do wyjść, gaśnic i urządzeń przeciwpożarowych.
Przypadek 4: osoby z niepełnosprawnością słuchu, wzroku lub poznawczą
Ograniczona mobilność to tylko jedna grupa trudności. Osoba niesłysząca może nie odebrać sygnału akustycznego. Osoba słabowidząca może mieć problem z orientacją na zadymionym lub słabo oświetlonym korytarzu. Osoba z niepełnosprawnością intelektualną może nie zrozumieć komunikatu lub nie wykonać polecenia bez spokojnego, bezpośredniego wsparcia.
Dlatego skuteczna ewakuacja wymaga kilku kanałów komunikacji: dźwiękowego, wizualnego, organizacyjnego i bezpośredniego. Dźwiękowy system ostrzegawczy, jeśli jest wymagany dla danego obiektu, umożliwia nadawanie komunikatów głosowych, ale nie zastępuje oznakowania, oświetlenia awaryjnego ani działań personelu wobec osób, które komunikatu nie słyszą lub nie rozumieją.
Droga ewakuacyjna musi być realnie dostępna
W praktyce problemy pojawiają się nie tylko na schodach. Krytyczne są również zbyt wąskie korytarze, zastawione spoczniki, drzwi trudne do otwarcia, brak miejsca na manewr, źle ustawione ekspozytory, donice, meble, paczki, urządzenia biurowe lub elementy wystroju.
Warunki techniczne określają zasady dotyczące szerokości poziomych dróg ewakuacyjnych, a rozporządzenie przeciwpożarowe zabrania składowania materiałów i ustawiania przedmiotów w sposób zmniejszający wymagane wymiary dróg ewakuacyjnych. To szczególnie istotne przy ewakuacji z użyciem krzesła ewakuacyjnego, maty lub przy asekuracji osoby z ograniczoną sprawnością.
Krzesło ewakuacyjne – kiedy ma sens?
Krzesło ewakuacyjne jest rozwiązaniem dla obiektów, w których trzeba przewidzieć transport osoby po schodach. Nie zastępuje drogi ewakuacyjnej, scenariusza pożarowego, instrukcji bezpieczeństwa pożarowego ani przeszkolenia personelu. Jest środkiem technicznym wspierającym wykonanie procedury.
Dobór urządzenia powinien wynikać z układu budynku. Inne wymagania pojawiają się przy szerokiej, prostej klatce schodowej, inne przy schodach kręconych, wąskich biegach, dużej liczbie kondygnacji lub konieczności transportu nie tylko w dół, ale również w górę.
W ofercie FUMARO występują krzesła ewakuacyjne EVAC+CHAIR przeznaczone do różnych warunków: modele do ewakuacji w dół, warianty umożliwiające transport w obu kierunkach, rozwiązania do trudniejszych klatek schodowych oraz wersje ze wspomaganiem akumulatorowym.
Gdzie umieścić sprzęt do ewakuacji?
Sprzęt ewakuacyjny powinien znajdować się tam, gdzie może być użyty bez opóźnienia. Najczęściej oznacza to okolice klatek schodowych lub głównych pionów ewakuacyjnych, ale ostateczna lokalizacja musi wynikać z układu budynku i procedury.
Nieprawidłowe jest przechowywanie krzesła ewakuacyjnego w zamkniętym pomieszczeniu gospodarczym, do którego dostęp ma jedna osoba. Nieprawidłowe jest także ustawienie sprzętu w miejscu, w którym zawęża drogę ewakuacyjną. Sprzęt ma być dostępny, oznakowany i chroniony przed uszkodzeniem, ale nie może sam tworzyć przeszkody.
Procedura jest ważniejsza niż sam zakup urządzenia
Zakup sprzętu bez procedury daje fałszywe poczucie bezpieczeństwa. W instrukcji bezpieczeństwa pożarowego albo w wewnętrznej procedurze ewakuacji powinno być wskazane, kto podejmuje decyzję o użyciu sprzętu, kto jest przeszkolony, jak przebiega komunikacja z osobą ewakuowaną, gdzie znajduje się sprzęt, jak zabezpieczyć osobę pasami i co zrobić, jeżeli droga ewakuacyjna jest zadymiona.
Najczęstsze błędy w obiektach
- Mylenie dostępności architektonicznej z bezpieczeństwem ewakuacji.
- Zakładanie, że winda rozwiązuje problem ewakuacji z pięter.
- Brak ćwiczeń z użyciem realnego krzesła ewakuacyjnego.
- Nieuwzględnienie osób odwiedzających: klientów, pacjentów, gości i uczestników wydarzeń.
- Przechowywanie sprzętu w miejscu zamkniętym, nieoznaczonym albo oddalonym od klatki schodowej.
- Brak współpracy między administracją, ochroną przeciwpożarową, recepcją, ochroną fizyczną i najemcami.
Co powinien obejmować audyt?
Audyt powinien rozpocząć się od analizy układu budynku: liczby kondygnacji, klatek schodowych, szerokości dróg ewakuacyjnych, stref pożarowych, wyjść, miejsc potencjalnego oczekiwania oraz możliwości komunikacji alarmowej. Następnie trzeba ocenić, kto realnie przebywa w budynku: pracownicy, klienci, uczniowie, pacjenci, goście hotelowi, osoby starsze, osoby czasowo niesprawne.
Kolejnym krokiem jest sprawdzenie, czy istnieją procedury i czy personel je zna. Dokument, którego nikt nie potrafi wykonać, nie jest skutecznym narzędziem bezpieczeństwa. Ostatnim etapem jest dobór środków technicznych: oznakowania, oświetlenia awaryjnego, systemów alarmowania, sprzętu do transportu po schodach oraz sposobu jego przechowywania.
Wnioski dla zarządców, projektantów i instalatorów
Bezpieczeństwo osób z ograniczoną mobilnością trzeba planować na poziomie budynku, procedury i wyposażenia. Nie wystarczy dobra intencja personelu ani ogólny zapis, że w razie potrzeby należy udzielić pomocy. Potrzebne są konkretne odpowiedzi: kto pomaga, jakim sprzętem, z którego miejsca, którą trasą i według jakiej kolejności działań.
Dla instalatorów i specjalistów bezpieczeństwa oznacza to konieczność patrzenia szerzej niż tylko na pojedynczy system. SSP, DSO, oddymianie, oświetlenie awaryjne, oznakowanie i sprzęt do ewakuacji osób o ograniczonej mobilności muszą wspierać ten sam cel: szybkie rozpoznanie zagrożenia, zrozumiały alarm, utrzymanie użyteczności dróg ewakuacyjnych i realne opuszczenie strefy zagrożenia przez wszystkich użytkowników obiektu.
Najlepsze rozwiązania nie są najbardziej rozbudowane, tylko właściwie dobrane do budynku. W małym obiekcie problemem może być jedna klatka schodowa i brak przeszkolonej osoby. W dużym obiekcie problemem może być rozproszenie użytkowników, wiele kondygnacji i zbyt mała liczba urządzeń. W obiekcie zabytkowym problemem może być geometria schodów.
Podsumowanie
Ewakuacja osób z ograniczoną mobilnością jest jednym z najbardziej praktycznych testów bezpieczeństwa obiektu. Pokazuje, czy projekt, organizacja i wyposażenie działają razem, czy funkcjonują tylko jako oddzielne dokumenty i urządzenia.
Właściwie przygotowany budynek ma drożne i oznakowane drogi ewakuacyjne, sprawne systemy bezpieczeństwa, przeszkolony personel oraz dobrany sprzęt wspierający transport osób, które nie mogą samodzielnie pokonać schodów. Dopiero takie podejście daje realną odpowiedź na pytanie, czy wszyscy użytkownicy obiektu mają zapewnioną możliwość bezpiecznej ewakuacji albo uratowania w inny sposób.
Powiązane rozwiązania i źródła
- Krzesła ewakuacyjne EVAC+CHAIR
- Akcesoria do krzeseł i materacy ewakuacyjnych
- EVAC+CHAIR 900H POWER
- Kontakt i dobór sprzętu
- Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami
- Warunki techniczne – drogi ewakuacyjne
- Rozporządzenie przeciwpożarowe – ewakuacja
- Zasady ewakuacji osób ze szczególnymi potrzebami
- Dźwiękowe Systemy Ostrzegawcze
Skontaktuj się z nami
Jeśli potrzebujesz pomocy w doborze krzesła ewakuacyjnego, akcesoriów, oznakowania albo koncepcji ewakuacji osób z ograniczoną mobilnością, skontaktuj się z nami:
