Jak działa krzesło ewakuacyjne na schodach?
Bezpieczeństwo osób z ograniczoną mobilnością podczas ewakuacji
Ewakuacja osób z ograniczoną mobilnością nie powinna być traktowana jako osobny, dodatkowy temat do procedury pożarowej. To jeden z najważniejszych sprawdzianów, czy budynek jest przygotowany na realne zdarzenie, a nie tylko spełnia wymagania na papierze.
Problem nie dotyczy wyłącznie osób poruszających się na wózku. Ograniczona mobilność może oznaczać również poruszanie się o kulach, wiek senioralny, czasową niesprawność po urazie, ciążę, chorobę neurologiczną, ograniczoną orientację przestrzenną albo trudność w szybkim reagowaniu na alarm.
Dostępność budynku a dostępność ewakuacji
Dostępność architektoniczna oznacza, że osoba ze szczególnymi potrzebami może wejść do budynku, poruszać się po nim i korzystać z jego funkcji. Ewakuacja dotyczy natomiast sytuacji awaryjnej: alarmu, stresu, presji czasu, ograniczonej widoczności, możliwego zadymienia oraz konieczności szybkiego opuszczenia strefy zagrożenia.
Największym błędem jest założenie, że skoro budynek ma windę, problem ewakuacji został rozwiązany. Dostępność budynku w normalnym użytkowaniu i możliwość ewakuacji w warunkach alarmu to dwa różne zagadnienia.
W polskich przepisach funkcjonuje wymóg zapewnienia możliwości ewakuacji albo uratowania w inny sposób osobom ze szczególnymi potrzebami. Oznacza to, że nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że personel w razie potrzeby pomoże. Trzeba wiedzieć, kto pomaga, gdzie znajduje się sprzęt, jaką trasą prowadzona jest ewakuacja i jakie działania są podejmowane, jeżeli dana osoba nie może samodzielnie zejść po schodach.
Drogi ewakuacyjne muszą umożliwiać ewakuację do bezpiecznego miejsca na zewnątrz budynku albo do sąsiedniej strefy pożarowej. Dla osoby sprawnej fizycznie korytarz, klatka schodowa i wyjście mogą być wystarczające. Dla osoby z ograniczoną mobilnością ta sama trasa może wymagać dodatkowej organizacji, sprzętu i przeszkolonych osób.
Przypadek 1: osoba na wózku na piętrze budynku
To najbardziej oczywisty, ale nadal często niedostatecznie przeanalizowany scenariusz. Osoba poruszająca się na wózku znajduje się na piętrze, a budynek ma zwykły dźwig osobowy. W codziennym użytkowaniu winda rozwiązuje problem komunikacji pionowej. Podczas pożaru nie można jednak automatycznie zakładać, że będzie podstawowym środkiem ewakuacji, jeżeli budynek, scenariusz pożarowy i procedury nie przewidują jej użycia w takiej funkcji.
Projekt dostępnego wejścia do budynku nie rozwiązuje jeszcze problemu ewakuacji z wyższych kondygnacji. Jeżeli osoba nie może samodzielnie pokonać schodów, konieczne jest wskazanie alternatywnego sposobu działania. Może to być ewakuacja do sąsiedniej strefy pożarowej, oczekiwanie w bezpiecznym miejscu przewidzianym w procedurze albo transport po schodach z użyciem odpowiedniego sprzętu.
Krzesło ewakuacyjne ma sens tylko wtedy, gdy jest właściwie dobrane do schodów, dostępne w odpowiednim miejscu i obsługiwane przez osoby, które realnie ćwiczyły jego użycie. Sam zakup sprzętu nie jest procedurą.
Przypadek 2: osoba z czasową niesprawnością
W wielu obiektach procedury koncentrują się na osobach z trwałą niepełnosprawnością, a pomijają przypadki czasowe. To błąd. Pracownik po operacji, uczeń ze złamaną nogą, gość hotelowy o kulach albo klient z ograniczoną sprawnością może pojawić się w budynku każdego dnia.
Takiej osoby często nie ma na żadnej stałej liście. Dlatego procedura ewakuacji nie może być oparta wyłącznie na imiennym wykazie znanych użytkowników wymagających pomocy. W obiektach z obsługą recepcyjną, administracyjną lub ochroną warto wprowadzić prostą zasadę: osoba, która przy przyjęciu do budynku zgłasza ograniczoną mobilność, powinna mieć przypisany realny sposób wsparcia na wypadek alarmu.
Nie chodzi o skomplikowaną biurokrację. Chodzi o to, aby w momencie alarmu nikt nie zastanawiał się dopiero, kto ma pomóc i gdzie znajduje się sprzęt.
Przypadek 3: hotel, urząd, przychodnia lub obiekt z dużą rotacją użytkowników
Najtrudniejsze organizacyjnie są obiekty, w których personel nie zna wszystkich osób przebywających w budynku. Dotyczy to hoteli, urzędów, przychodni, galerii handlowych, obiektów konferencyjnych i budynków usługowych.
W takich miejscach procedura powinna uwzględniać osoby odwiedzające, a nie tylko pracowników. Recepcja, ochrona lub wyznaczony personel muszą wiedzieć, jak reagować, jeżeli osoba z ograniczoną mobilnością znajduje się na piętrze, w sali konferencyjnej, gabinecie, pokoju hotelowym albo w części wspólnej.
W praktyce znaczenie mają trzy elementy: informacja, organizacja i wyposażenie. Informacja oznacza czytelne oznakowanie, komunikaty alarmowe i możliwość zgłoszenia potrzeby pomocy. Organizacja oznacza przypisanie odpowiedzialności. Wyposażenie oznacza sprzęt, który faktycznie da się zastosować w danym układzie budynku.
Przypadek 4: osoba słabosłysząca, niewidoma lub z trudnościami poznawczymi
Ograniczona mobilność nie wyczerpuje tematu ewakuacji osób ze szczególnymi potrzebami. Osoba niesłysząca może nie usłyszeć alarmu akustycznego. Osoba słabowidząca może mieć problem z orientacją na drodze ewakuacyjnej. Osoba z trudnościami poznawczymi może nie zrozumieć komunikatu albo nie wykonać polecenia bez spokojnego, bezpośredniego wsparcia.
Dlatego skuteczna ewakuacja nie może opierać się na jednym kanale ostrzegania. Dźwiękowy system ostrzegawczy, sygnalizacja akustyczna, sygnalizacja optyczna, oświetlenie awaryjne, oznakowanie i działanie personelu powinny tworzyć spójny układ. W obiektach, w których występuje duża rotacja użytkowników, szczególnie ważne jest, aby komunikaty były proste, jednoznaczne i zgodne z realnym scenariuszem ewakuacji.
System alarmowania informuje o zagrożeniu. Nie przenosi jednak osoby po schodach i nie podejmuje decyzji organizacyjnych. Ten fragment nadal musi być opisany w procedurze i przećwiczony.
Jak wygląda użycie krzesła ewakuacyjnego?
Poniższy schemat pokazuje ideę przygotowania i użycia krzesła ewakuacyjnego krok po kroku. W praktyce każdy operator powinien przećwiczyć te czynności w konkretnym budynku, na docelowej klatce schodowej, z uwzględnieniem realnych spoczników, drzwi i ograniczeń przestrzennych.
Najczęstszy błąd: sprzęt jest, ale nikt nie wie, jak go użyć
Krzesło ewakuacyjne, materac ewakuacyjny albo inne wyposażenie pomocnicze nie powinno być traktowane jako element dekoracyjny lub formalne zabezpieczenie na wypadek kontroli. Sprzęt musi być widoczny, dostępny, oznakowany i przypisany do konkretnej procedury.
Najczęstsze problemy w obiektach to przechowywanie sprzętu w zamkniętym pomieszczeniu, brak wiedzy personelu o jego lokalizacji, brak ćwiczeń, brak kontroli stanu technicznego oraz brak jasnej decyzji, kto odpowiada za osobę ewakuowaną. W sytuacji alarmowej każda z tych niejasności powoduje stratę czasu.
W przypadku krzeseł ewakuacyjnych Evac+Chair dokumentacja producenta wskazuje na konieczność obsługi przez przeszkolonych operatorów, prowadzenia dokumentacji szkoleniowej, okresowych ćwiczeń i kontroli. Operator musi znać sposób rozłożenia krzesła, zabezpieczenia pasażera, prowadzenia na korytarzu, ustawienia przy schodach oraz zachowania stabilnej pozycji podczas zjazdu lub wjazdu.
Dobór krzesła ewakuacyjnego nie powinien być katalogowy
Nie ma jednego modelu krzesła ewakuacyjnego odpowiedniego do każdego budynku. Dobór powinien wynikać z geometrii schodów, liczby kondygnacji, przewidywanej masy użytkownika, szerokości biegów, promieni skrętu, rodzaju spoczników, liczby dostępnych operatorów oraz tego, czy przewidywana jest wyłącznie ewakuacja w dół, czy również transport w górę.
W prostych klatkach schodowych można stosować rozwiązania przeznaczone do ewakuacji w dół. W budynkach, w których konieczne jest pokonywanie schodów w obu kierunkach, należy rozważyć modele umożliwiające zjazd i wjazd. Przy schodach spiralnych, bardzo wąskich lub nietypowych nie wolno zakładać, że standardowe krzesło sprawdzi się bez weryfikacji.
W grupie EVAC+CHAIR występują modele do ewakuacji w dół, modele do zjazdu i wjazdu, rozwiązania do schodów wąskich lub spiralnych oraz wersje wspomagane elektrycznie. Różnice dotyczą nie tylko udźwigu, ale też sposobu obsługi, liczby operatorów, współpracy z gąsienicami, możliwości pracy na schodach o określonym nachyleniu oraz wymagań dotyczących przygotowania urządzenia przed użyciem.
Kiedy potrzebne jest wspomaganie elektryczne?
Wspomaganie elektryczne nie jest rozwiązaniem dla każdego obiektu, ale w określonych warunkach może istotnie zmniejszyć obciążenie operatora. Ma to znaczenie przy większej liczbie kondygnacji, większej masie osoby ewakuowanej, długich drogach ewakuacyjnych albo tam, gdzie liczba przeszkolonych osób jest ograniczona.
Wersje z napędem wymagają jednak dodatkowej dyscypliny organizacyjnej. Trzeba kontrolować stan akumulatora, sposób ładowania, dostępność zapasowego źródła zasilania, miejsce przechowywania i procedurę działania w przypadku utraty zasilania urządzenia.
Krzesło elektryczne nie zwalnia z obowiązku przeszkolenia operatorów. Przeciwnie, wymaga znajomości panelu sterowania, ograniczeń urządzenia i zasad bezpiecznego użycia na schodach. W praktyce dobór wersji elektrycznej warto rozważyć tam, gdzie ewakuacja ręczna byłaby zbyt obciążająca lub mało powtarzalna.
Droga ewakuacyjna musi pozostać drożna
Nawet najlepszy sprzęt nie pomoże, jeżeli droga ewakuacyjna jest zastawiona. Korytarze, spoczniki i okolice wyjść nie mogą być traktowane jako miejsce tymczasowego składowania wyposażenia, paczek, mebli, ekspozytorów lub sprzętu biurowego.
Dla osoby sprawnej niewielkie zwężenie może być tylko utrudnieniem. Dla operatora prowadzącego krzesło ewakuacyjne może oznaczać brak możliwości manewru. Szczególnie istotne są spoczniki, zakręty, drzwi na trasie, progi, samozamykacze i różnice poziomów.
Ocena ewakuacji osób z ograniczoną mobilnością powinna więc obejmować nie tylko projektowe szerokości dróg, ale ich rzeczywisty stan podczas normalnego użytkowania budynku.
Miejsce przechowywania sprzętu ma znaczenie
Krzesło ewakuacyjne powinno znajdować się w miejscu, z którego można je szybko pobrać i użyć. Najczęściej są to okolice klatek schodowych, pionów komunikacyjnych albo kondygnacji, na których mogą przebywać osoby wymagające pomocy.
Nieprawidłowe jest przechowywanie sprzętu w zamkniętym pomieszczeniu, do którego dostęp ma jedna osoba. Nieprawidłowe jest również ustawienie krzesła w taki sposób, że ogranicza szerokość drogi ewakuacyjnej. Sprzęt powinien być dostępny, zabezpieczony przed uszkodzeniem i czytelnie oznakowany.
Ważna jest także praktyka. Jeżeli personel nie potrafi wskazać, gdzie znajduje się krzesło, kto ma klucz do pomieszczenia albo jak je rozłożyć, to procedura nie działa.
Szkolenie powinno obejmować realny budynek
Szkolenie z obsługi krzesła ewakuacyjnego nie powinno ograniczać się do omówienia urządzenia. Operator musi przećwiczyć działanie w konkretnym obiekcie: na tej klatce schodowej, na tych spocznikach, przy tych drzwiach i z uwzględnieniem rzeczywistych ograniczeń przestrzennych.
Najbardziej wartościowe są ćwiczenia praktyczne, które pokazują, ile osób potrzeba do obsługi, gdzie pojawiają się trudności, czy urządzenie mieści się na spoczniku, jak wygląda komunikacja z osobą ewakuowaną i ile czasu zajmuje przygotowanie sprzętu. Dopiero takie ćwiczenie pozwala ocenić, czy procedura jest wykonalna.
Szkolenie powinno uwzględniać również sposób komunikacji z osobą ewakuowaną. Osoba transportowana musi wiedzieć, co się wydarzy, kiedy zostanie zabezpieczona pasami, jak będzie przebiegał zjazd i kto wydaje polecenia. To zmniejsza stres i ryzyko gwałtownych reakcji.
Co powinien zawierać plan ewakuacji osób z ograniczoną mobilnością?
Dobry plan nie musi być rozbudowany, ale musi być konkretny. Powinien wskazywać, jakie grupy użytkowników mogą wymagać pomocy, gdzie najczęściej przebywają, jakie są możliwe trasy ewakuacji, gdzie znajduje się sprzęt, kto go obsługuje i jaki jest wariant działania, jeżeli podstawowa droga jest niedostępna.
W planie powinny znaleźć się również zasady kontroli sprzętu, częstotliwość ćwiczeń, sposób oznakowania lokalizacji krzeseł lub materacy ewakuacyjnych oraz procedura zgłaszania osób wymagających pomocy w obiektach z recepcją lub administracją.
W większych budynkach warto rozważyć podział odpowiedzialności na kondygnacje lub strefy. Dzięki temu w czasie alarmu nie powstaje sytuacja, w której wszyscy zakładają, że problemem zajmie się ktoś inny.
Wnioski dla zarządców i administratorów
Najważniejszy wniosek jest praktyczny: ewakuacji osób z ograniczoną mobilnością nie da się skutecznie zorganizować dopiero w momencie alarmu. Wtedy jest za późno na szukanie sprzętu, sprawdzanie instrukcji i ustalanie odpowiedzialności.
Zarządca powinien zweryfikować, czy budynek ma realne rozwiązanie dla osób, które nie mogą samodzielnie zejść po schodach. Należy sprawdzić drogi ewakuacyjne, lokalizację sprzętu, przeszkolenie personelu, procedurę pomocy oraz zgodność oznakowania i oświetlenia awaryjnego z aktualnymi wymaganiami.
Dobrze przygotowany obiekt nie polega na improwizacji. Ma czytelną procedurę, sprawny sprzęt, przeszkolonych ludzi i drogi ewakuacyjne utrzymywane w takim stanie, aby można było z nich skorzystać również z osobą wymagającą pomocy.
Wnioski dla instalatorów i specjalistów bezpieczeństwa
Instalatorzy i specjaliści obsługujący systemy bezpieczeństwa powinni patrzeć na ewakuację szerzej niż tylko przez pryzmat pojedynczego urządzenia. System sygnalizacji pożaru, DSO, oświetlenie awaryjne, oznakowanie, oddymianie, kontrola dostępu i wyposażenie do ewakuacji osób z ograniczoną mobilnością muszą wspierać jeden scenariusz działania.
Jeżeli alarm jest słyszalny, ale osoba nie może opuścić piętra, system nie rozwiązuje całego problemu. Jeżeli krzesło ewakuacyjne jest dostępne, ale nikt nie potrafi go użyć, sprzęt nie spełnia swojej funkcji. Jeżeli procedura zakłada pomoc personelu, ale nie wskazuje konkretnych osób i tras, pozostaje deklaracją.
Bezpieczna ewakuacja wymaga połączenia techniki, organizacji i ćwiczeń.
Podsumowanie
Bezpieczeństwo osób z ograniczoną mobilnością podczas ewakuacji wymaga konkretnych decyzji. Trzeba ustalić, kto może potrzebować pomocy, jaką drogą będzie prowadzona ewakuacja, jakiego sprzętu należy użyć, kto jest przeszkolony i co zrobić, jeżeli standardowa trasa nie jest dostępna.
Krzesła ewakuacyjne, materace ewakuacyjne i inne środki techniczne są ważne, ale nie działają samodzielnie. Dopiero połączenie właściwego doboru sprzętu, procedury, oznakowania, przeszkolenia i okresowych kontroli daje realną możliwość bezpiecznego działania.
W obiektach, w których przebywają pracownicy, klienci, pacjenci, goście, uczniowie lub osoby starsze, ten temat nie powinien być odkładany do czasu kontroli lub zdarzenia. Warto sprawdzić go wcześniej, spokojnie i technicznie: od klatki schodowej, przez procedurę, po dobór konkretnego rozwiązania.
Powiązane rozwiązania i źródła
- Krzesła ewakuacyjne EVAC+CHAIR
- Akcesoria do krzeseł i materacy ewakuacyjnych
- EVAC+CHAIR 900H POWER
- Kontakt i dobór sprzętu
- Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami
- Warunki techniczne – drogi ewakuacyjne
- Rozporządzenie przeciwpożarowe – ewakuacja
- Zasady ewakuacji osób ze szczególnymi potrzebami
- Dźwiękowe Systemy Ostrzegawcze
Skontaktuj się z nami
Jeśli potrzebujesz pomocy w doborze krzesła ewakuacyjnego, akcesoriów, oznakowania albo koncepcji ewakuacji osób z ograniczoną mobilnością, skontaktuj się z nami:
